ترجمه تفصیلی آیت الکرسی

ترجمه تفصیلی آیت‌ الکرسی

در خبر است که شبی از شب‌های دوران نبوت خاتم‌الانبیا، در سکوت وهم‌انگیز نیمه‌شب، که جز صدای نجوای شبانه برترین بندگان پروردگار، صدای دیگری، مزاحم خوابِ خوشِ شیاطین و طواغیت نبود، ناگهان فریادی ضجه‌وار در شرق و غرب عالم پیچید. صدا، صدای ابلیس بود که این‌چنین دردمندانه از عمق وجودش برخاست.

قوم ابلیس که کمتر او را این‌طور پریشان و آزرده‌خاطر دیده بودند، اطرافش گرد آمدند تا علت این زوزه گوش‌خراش شبانه‌اش را بفهمند. ابلیس که همچون فرمانده سپاهی تارومارشده می‌نمود، گفت: امشب حادثه‌ای بزرگ و هولناک اتفاق افتاده که کمرم را تا کرده، باید بروم عالم را بگردم تا ببینم چه شده است. از قوم خویش جدا شد و سراسیمه خود را به اطراف و اکناف عالم رساند! به مدینه که رسید، مردی را دید. به ظاهرِ انسان درآمد و از او پرسید: آیا دیشب در اینجا حادثه‌ای اتفاق افتاده؟ مرد پاسخ داد: آری! دیشب جبرئیل امین، آیه‌ای بر رسول‌الله نازل کرد که بعد از آن، وقتی محضر ایشان شرف‌یاب شدیم، فرمودند:

«آیه‌ای‌ از گنج عرش الهی نازل شده که تمام بُت‌های مشرق و مغرب عالم، با نزول آن، با صورت بر زمین افتادند.»

ابلیس مخذول‌تر و منکوب‌تر از قبل، نزد قوم خود بازگشت تا حادثه را به آنان خبر دهد.

***

آیـ÷الکرسی که با نزولش سبب سقوط بت‌های عالم شد، بسیار مورد توجه پیامبر و اهل‌بیت ایشان بوده و روایات متعددی در ارزش و اهمیت استمرار قرائت آن وارد شده است. پیغمبر اکرم در سفارشی به امیرالمؤمنین می‌فرمایند: «یا علی! بر تو باد به خواندن آیـ÷الکرسی بعد از هر نماز واجب؛ زیرا به غیر از پیغمبر و صدیق و شهید، کسی به خواندن آن، بعد از هر نماز محافظت نمی‌کند. و هرکس بعد از هر نماز، آیـ÷الکرسی را بخواند، به‌جز خداوند متعال کسی او را قبض روح نمی‌کند و مانند کسی است که همراه پیغمبران، در راه خدا جهاد کرده و شهید شده و بعد از مرگ، بلافاصله داخل بهشت می‌شود.» همچنین در روایتی از امیرالمؤمنین آمده است: «اگر از آثار معنوی آیـ÷الکرسی آگاه بودید، هیچ‌وقت خواندن آن را ترک نمی‌کردید.»

علاوه‌بر ارزش معنوی و آثار اخرویِ آیـ÷الکرسی، روایات فراوانی نیز در آثار دنیوی آن نقل شده؛ مانند حفظ اموال، رفع فقر، ایمنی از شرّ دشمنان، شفای امراض، دفع اجنّه، برآورده شدن حاجات، سلامتی در سفر، آزادی از زندان، ایجاد محبّت و… که البته برای هرکدام، کیفیت و کمیت خاصی از قرائت آیـ÷الکرسی وارد شده است.

در روایتی از رسول اکرم، این آیه به سید آیات قرآن تعبیر شده، که نشان‌دهنده جایگاه ویژه آن در بین آیات قرآن است.

از طرف دیگر، امیرالمؤمنین می‌فرمایند: «لا خَیرَ فی قِرائَـ÷ٍ لا تَدَبُّرَ فیها» در قرائتی که تدبّر در آن نباشد، هیچ خیری نیست. پس این‌همه سفارش به قرائت آیـ÷الکرسی، باید همراه با تدبّر دقیق و عمیق در مفاهیم بلند آن باشد.

غفلت از تدبّر در قرآن، باعث بسنده کردن به قرائت سطحی و برای رسیدن به فواید دنیوی و پاداش اخروی می‌شود. البته درجه خیرات و فوایدی که برای قرائت آیات ذکر شده نیز، با میزان تدبّر در آنها، بی‌ارتباط نیست. با کمی تأمل در آیـ÷الکرسی، مشخص می‌شود که این آیه، از ستون‌های اصلیِ آیات اعتقادی قرآن است و تدبّر در آن، زوایای مهمی از اصل توحید را روشن می‌کند. چه نیکوست که مبانیِ اعتقادی ما، از قرآن ـ این سند قاطع و تردیدناپذیر ـ استخراج شود.

رهبر معظم انقلاب که هم در تدبّر و هم در استمرار در تلاوت قرآن، الگو هستند، در مباحث قرآنی خود، بارها و بارها بر این دو مقوله تأکید و سفارش فرموده‌اند. همان‌گونه که در تصویر ابتدای این گفتار دیده می‌شود، معظم‌له بعد از نماز، دست خود را بر چشمانشان می‌نهند و آیـ÷الکرسی را زیر لب زمزمه می‌کنند. در روایات آمده که برای حفظ نور چشم، این‌طور عمل کنید که بعد از نماز واجب، ابتدا این دعا را بخوانید: «اُعیذُ نورَ بَصَری‏ بِنورِ اللهِ الَّذی لا یُطفی»؛ سپس درحالی‌که دست خود را بر چشمانتان نهاده‌اید، آیـ÷الکرسی بخوانید.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیش از انقلاب، در یکی از جلسات قرآنی خود، موضوع سخنرانی‌شان را آیـ÷‌الکرسی قرار می‌دهند. گفتار حاضر، خواننده را به آن جلسه می‌برد. مخاطب ایشان در این جلسه، مردم عادی از هر سن و هر قشر و هر صنفی هستند که در مسجد، پای سخنان معظم‌له نشسته‌اند.

متأسفانه مشخص نیست که این سخنرانی کِی و در کدام مسجد ایراد شده است. با توجه به نکات موجود در صوت، معلوم می‌شود که جلسه پیش از انقلاب، در یک مسجد و اوایل ماه محرم است. پیش از انقلاب سخنرانی‌های قرآنی معظم‌له، عموماً در مشهد بوده که از سال پنجاه‌و‌یک و در مسجد امام حسن مجتبی آغاز می‌شود. در دی‌ماه پنجاه‌و‌سه، دستگیری ایشان و حبس در زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری، این جلسات نورانی را قطع می‌کند. از اواخر پاییز تا اسفند سال پنجاه‌ودو، مسجد کرامت میزبان سخنرانی‌های ایشان است. آن سال‌ها، محرم‌الحرام تقریباً با بهمن‌ماه مصادف می‌شده، پس این سخنرانی در سال ۱۳۵۱ یا ۱۳۵۲ بوده است. از طرفی چون در آن، معظم‌له به سخنرانی در مسجد دیگری اشاره می‌کنند، معلوم می‌شود سخنرانی آیـ÷‌الکرسی بعد از مطرح شدن مسجد کرامت انجام شده است. درنتیجه به احتمال قوی، در ایام محرم سال ۱۳۵۲ و در مسجد کرامت بوده است. ازآنجایی‌که جلسات قرآنی ایشان در این مسجد، شب‌های جمعه بوده، احتمالاً این سخنرانی در اولین شب جمعه محرم پنجاه‌و‌دو، یعنی ۱۳۵۲/۱۲/۱۱ انجام شده است.

معظم‌له بعد از نماز مغرب و عشا، ایستاده و با استفاده از تخته‌سیاهی در کنارشان، سخنرانی می‌کرده‌اند. در این جلسه، آیـ÷‌الکرسی را ترجمه می‌کنند. ترجمه‌ای خاص که در خلال آن، مباحث اعتقادی آیه استخراج و با بیانی ساده و در حد فهم عموم مردم، به تفصیل ارائه می‌‌شود. ایشان طبق معمولِ روشی که در تفسیر آیات دارند، آیه را کاملاً در بستر اجتماعی و با جهت‌گیری هدایتی و تربیتی بررسی می‌کنند. البته سخنرانی مختصر است و هدف ایشان هم بررسی فنّی تمامی جنبه‌های آیات نیست؛ لذا نمی‌توان لفظ تفسیر را به آن اطلاق کرد. اما چون درحد یک ترجمه معمولی و ساده هم نیست، به نظر می‌رسد «ترجمه تفصیلی» عنوان مناسبی برای آن باشد.

معظم‌له اصول اعتقادی آیه را با درنظر گرفتن دو اصلی که برای ایمان، در جلساتِ «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» مطرح کرده‌اند، بیان می‌کنند. ایشان معتقدند آن ایمانی ارزشمند و مطلوبِ اسلام است که «آگاهانه» و «متعهدانه» باشد. با همین دید، اصل ایمانیِ توحید را از آیـ÷الکرسی استخراج می‌کنند، به‌نحوی که هم آگاهانه و نشأت گرفته از درک و فکر و بصیرت باشد، و هم تعهدزا و همراه با احساسِ مسئولیت و تکلیف در قبال آن.

در آن زمان، اعتقادات عموم مردم، سطحی و ضعیف و توأم با به‌رسمیت شناختن طواغیت و خداوندگاران دروغین بوده؛ و حداقل اینکه مردم از ابراز اعتقاد خود نسبت به «لااله‌الا‌الله» و عمل به آن، می‌ترسیدند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نسبت به این فضا کاملاً تهاجمی برخورد می‌کردند. برای مثال، در جلسات طرح کلی اندیشه اسلامی، درباره توحید می‌فرمایند:

«توحید اسلامى، الهامی‌ست در زمینه حکومت، در زمینه روابط اجتماعى، در زمینه سیر جامعه، در زمینه هدف‌هاى جامعه، در زمینه تکالیف مردم، در زمینه مسئولیت‌هایى که انسان‌ها درمقابل خدا، درمقابل یکدیگر، درمقابل جامعه و درمقابل پدیده‌هاى دیگر عالم دارا هستند، توحید این است. توحیدِ اسلامى همان اَلِفی‌ست که بعدش ب می‌آید و پ می‌آید و چ می‌آید، تا ى می‌آید. این‌جور نیست که بگویى خدا یک است و دو نیست و تمام بشود قضیه. خدا یک است و دو نیست، معنایش این است که در تمام منطقه وجود خودت شخصاً و جامعه‌ات عموماً، جز خدا کسى حق فرمانروایى ندارد.»

آری؛ مبنای اعتقادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای همین آیات قرآن و همین آیـ÷الکرسی است. ایشان براساس همین مبانی، با سخنرانی‌ها و پیام‌های استوار و نافذ خود در دوران نهضت امامقدس‌الله‌نفسه و پس از پیروزی شکوهمند انقلاب و با خطابه‌های تاریخی خود در مجامع جهانی و بین‌المللی، در نمازجمعه و در جایگاه رهبری امت، کاخ‌های سیاهِ خداوندگارانِ دروغینِ زمان را به لرزه درمی‌آورند. و همان‌گونه که با نزول آیـ÷‌الکرسی همه بت‌های عالم ساقط شدند و ترس، وجود ابلیس را فراگرفت، امروز نیز ایشان، با پیام همان آیه و به‌عنوان یکی از پیروان راستین مکتب قرآن، بتان را بر زمین می‌کوبند و لرزه بر اندام ابلیسکان عالم می‌اندازند.

***

از اکثر روایات برداشت می‌شود که آیه ۲۵۵ سوره مبارکه بقره، آیـ÷الکرسی است. اما گاهی سفارش به قرائت آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ نیز شده است. در این سخنرانی، معظم‌له آیات ۲۵۵ و ۲۵۶ را ترجمه می‌کنند و به آیه ۲۵۷ نمی‌رسند. برای کامل شدن سه آیه، ترجمه آیه ۲۵۷ را نیز از جای دیگری، منضم به این سخنرانی کردیم، که در بخش انتهایی و با رنگ خاکستری آمده است.

قسمت ضمیمه‌شده، بخشی از جلسه ششم سلسله جلسات «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» است که در تاریخ ۱۳۵۳/۷/۲، هفتم رمضان ۱۳۹۴ قمری، تحت عنوان «نویدها (۱)» منعقد شده است. این سلسله جلسات که در مسجد امام حسن مجتبی در مشهد مقدس برگزار شده، شامل چهار بخشِ «ایمان»، «توحید»، «نبوت» و «ولایت» است. جلسه ششم آن، در بخش ایمان است. معظم‌له در آن یکی از آثار ایمان متعهدانه را «نور» می‌دانند و آیه ۲۵۷ را متناسب با این بحث مطرح می‌کنند.

مطالب گفتار آیت الکرسی در راستای همان مباحث توحیدی ‌جلسات طرح کلی است. اما نگاه نو و کاربردی ایشان به آیـ÷‌الکرسی، ارزش آن را ایجاد کرد که این سخنرانی به‌صورت مجزا منتشر و برجسته شود و همچون نگینی بر حلقه انگشتری نشیند.

آذرماه ۱۳۹۳

 

تهیه کتاب